โซเดียมไบคาร์บอเนต
Sodium Hydrogen Carbonate
เป็นสารย่อยของ E500 ข้อมูลส่วนใหญ่อยู่ที่หน้าสารหลัก
คำตอบสั้น
- เริ่มมีสัญญาณ =ไม่มีผล 1
- ยังถกเถียง ±ผลผสม 1
- ได้รับสารทางอื่นที่ไม่ใช่วัตถุเจือปนในอาหาร 2
ข้อมูลเพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
คืออะไร ใส่ทำไม พบในอะไร
| คืออะไร | คือโซเดียมไฮโดรเจนคาร์บอเนต หรือที่รู้จักกันว่าเบกกิ้งโซดา (baking soda) สูตรเคมี NaHCO3 ผลิตจากโซเดียมคาร์บอเนตกับคาร์บอนไดออกไซด์ |
| ใส่ทำไม | ปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เมื่อเจอกรดหรือความร้อน จึงใช้เป็นสารช่วยให้ขึ้นฟูและปรับความเป็นกรด-ด่าง |
| พบในอะไร | |
| อย. อนุญาตในหมวด | เช่น เครื่องดื่มที่มีนมเป็นส่วนประกอบหลัก (ปรุงแต่ง), นมข้น (ไม่ปรุงแต่ง) และผลิตภัณฑ์ที่ใช้เติมในเครื่องดื่ม, ครีมพาสเจอร์ไรซ์ (ไม่ปรุงแต่ง), คลอตเตตครีม (ไม่ปรุงแต่ง) |
| ชื่ออื่น | Baking soda · Bicarbonate of soda · Sodium acid carbonate · Sodium bicarbonate · Sodium hydrogenate carbonate · ผงฟู · เบกกิ้งโซดา · เบคกิ้งโซดา |
พบในฐาน Open Food Facts: ในไทย 570 รายการ · ทั่วโลก 66,003 รายการ[19]
ใครควรระวัง
| กลุ่มคน | หน่วยงานกำกับ | งานวิจัย |
|---|---|---|
| ความดันโลหิตสูง | ควรจำกัดปริมาณ FDA สหรัฐฯ เหตุผลคำแนะนำของหน่วยงาน · FDA สหรัฐฯ[20] FDA ระบุว่านอกจากเกลือแล้ว สารเติมแต่งอย่างผงชูรส เบกกิ้งโซดา (โซเดียมไบคาร์บอเนต) โซเดียมไนไตรต์ และโซเดียมเบนโซเอต ก็เพิ่มโซเดียมและถูกนับในตัวเลขโซเดียมบนฉลาก โซเดียมกว่า 70% มาจากอาหารแปรรูปและอาหารร้าน ผู้ที่ต้องคุมโซเดียมจึงควรดูตัวเลขโซเดียมบนฉลากโภชนาการ ไม่ใช่ดูแค่ว่ามีคำว่า 'เกลือ' หรือไม่ | |
| โรคหัวใจและหลอดเลือด | ควรจำกัดปริมาณ FDA สหรัฐฯ เหตุผลคำแนะนำของหน่วยงาน · FDA สหรัฐฯ[20] FDA ระบุว่านอกจากเกลือแล้ว สารเติมแต่งอย่างผงชูรส เบกกิ้งโซดา (โซเดียมไบคาร์บอเนต) โซเดียมไนไตรต์ และโซเดียมเบนโซเอต ก็เพิ่มโซเดียมและถูกนับในตัวเลขโซเดียมบนฉลาก โซเดียมกว่า 70% มาจากอาหารแปรรูปและอาหารร้าน ผู้ที่ต้องคุมโซเดียมจึงควรดูตัวเลขโซเดียมบนฉลากโภชนาการ ไม่ใช่ดูแค่ว่ามีคำว่า 'เกลือ' หรือไม่ | ยังไม่มีข้อค้นพบเฉพาะกลุ่มนี้ |
| ทารก 0–6 เดือนทารก 6–12 เดือนเด็กเล็ก 1–3 ปีตั้งครรภ์ | ยังไม่มีคำแนะนำเฉพาะกลุ่มนี้ | สรุปแล้ว−อันตรายข้อค้นพบที่ 1ได้รับสารจากการกินเบกกิ้งโซดาทีละช้อน เช่น เป็นยาลดกรด ไม่ใช่ปริมาณในผงฟู |
| โรคไตเรื้อรัง | ยังไม่มีคำแนะนำเฉพาะกลุ่มนี้ | ยังถกเถียง±ผลผสมข้อค้นพบที่ 3ได้รับสารจากโซเดียมไบคาร์บอเนตที่ใช้เป็นยาในผู้ป่วยไตเรื้อรัง ไม่ใช่จากผงฟู |
“ควรจำกัดปริมาณ” เป็นคำแนะนำการกิน ไม่ใช่สถานะกฎหมาย
ข้อมูลเพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
งานวิจัยว่าอย่างไร
4 ข้อค้นพบเรียงตามเรื่องสุขภาพ เรื่องที่มีหลักฐานแน่นที่สุดอยู่ก่อน
พิษเฉียบพลันเมื่อได้รับมาก
- 1
ได้รับสารจากการกินเบกกิ้งโซดาทีละช้อน เช่น เป็นยาลดกรด ไม่ใช่ปริมาณในผงฟู
จากผู้ป่วยมีอาการ 192 รายที่ใช้เบกกิ้งโซดาผิดวิธีและแจ้งศูนย์พิษวิทยาแคลิฟอร์เนีย ส่วนใหญ่ (60%) กินเป็นยาลดกรด บางส่วนกินเพื่อหวังหลบการตรวจสารเสพติดในปัสสาวะ กว่าครึ่งต้องพบแพทย์ และ 12 รายต้องนอนโรงพยาบาลด้วยเกลือแร่ผิดปกติ ภาวะเลือดเป็นด่าง หรือการหายใจถูกกด ผู้วิจัยชี้ว่ากลุ่มเสี่ยงสูงคือคนที่กินยาลดกรดเป็นประจำ หญิงตั้งครรภ์ และเด็กเล็ก ทั้งนี้เป็นปริมาณระดับช้อนชาที่ใช้เป็นยาเอง ซึ่งสูงกว่าปริมาณที่ใช้เป็นผงฟูในขนมมาก[8]
ศึกษาที่ปริมาณสูงกว่าที่ได้รับจากอาหารมาก
ความดันโลหิตสูง
- 2
การทดลองแบบไขว้ขนาดเล็กมาก 2 ชิ้นที่ควบคุมอาหารเข้มงวดพบว่าโซเดียมที่มากับไอออนอื่นที่ไม่ใช่คลอไรด์ไม่ทำให้ความดันขึ้น ในชายที่ความดันไวต่อเกลือ โซเดียมคลอไรด์ (เกลือแกง) 240 มิลลิโมล/วันทำให้ความดันขึ้นราว 16/8 มม.ปรอท แต่โซเดียมปริมาณเท่ากันในรูปโซเดียมซิเตรตไม่ทำให้ขึ้น อีกงานหนึ่งพบว่าน้ำแร่ที่มีโซเดียมไบคาร์บอเนตลดความดันตัวบนในคนความดันสูงราว 5 มม.ปรอท ขณะที่โซเดียมคลอไรด์ปริมาณเท่ากันไม่มีผล ข้อมูลนี้ชี้ว่าคลอไรด์อาจมีบทบาท แต่การศึกษาเล็กและสั้นมาก[9,10]
ศึกษาที่ปริมาณสูงกว่าที่ได้รับจากอาหารมาก
ผลต่อไต
- 3
ได้รับสารจากโซเดียมไบคาร์บอเนตที่ใช้เป็นยาในผู้ป่วยไตเรื้อรัง ไม่ใช่จากผงฟู
การให้โซเดียมไบคาร์บอเนตตามแพทย์สั่งเพื่อแก้ภาวะเลือดเป็นกรดในผู้ป่วยไตเรื้อรัง ในงานทดลองแบบเปิดชิ้นหนึ่งชะลอการลดลงของการทำงานไต (1.88 เทียบกับ 5.93 มล./นาที ใน 2 ปี) และลดการเข้าสู่ไตวายระยะสุดท้าย (6.5% เทียบกับ 33%) แต่งานทดลองเทียบยาหลอก BiCARB ในผู้สูงอายุกลับไม่พบประโยชน์ทั้งต่อสมรรถภาพร่างกายและผลรอง รวมถึงการทำงานของไต แถมพบเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์มากกว่าและค่าใช้จ่ายสูงกว่า ทั้งหมดนี้เป็นขนาดยา ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับเบกกิ้งโซดาในอาหาร[6,7]
ศึกษาที่ปริมาณสูงกว่าที่ได้รับจากอาหารมาก
มะเร็ง
- 4
ในการวิเคราะห์อิมัลซิไฟเออร์กับมะเร็งของ NutriNet-Santé ไดฟอสเฟต (E450; มะเร็งเต้านมก่อนหมดประจำเดือน HR 1.45) โซเดียมไบคาร์บอเนต (E500(ii); มะเร็งเต้านมก่อนหมดประจำเดือน HR 1.48) และโพลีกลีเซอรอลเอสเทอร์ (E475; มะเร็งเต้านม HR 1.50) แสดงความสัมพันธ์ที่ไม่คงที่เมื่อทำการวิเคราะห์ความไว ผู้วิจัยจึงไม่ถือว่าน่าเชื่อถือ มีเพียง E471 และคาราจีแนนที่ให้สัญญาณสม่ำเสมอ[11]
ศึกษาที่ปริมาณที่คนได้รับจริง
งานที่ศึกษาสารทั้งกลุ่ม (1)
ศึกษาสารหลายตัวรวมกันหรือสารในกลุ่มเดียวกัน ไม่ได้ทดสอบ E500(ii) เดี่ยว ๆ
- 1ความเป็นพิษโดยรวม
คณะกรรมการ JECFA (ประชุมปี 1965–66) ประเมินโซเดียม โพแทสเซียม และแอมโมเนียมคาร์บอเนต/ไบคาร์บอเนตรวมกัน และเห็นว่าไม่มีเหตุผลทางพิษวิทยาที่ต้องจำกัดปริมาณใช้เกินกว่าหลักการผลิตที่ดี (ADI 'ไม่จำกัด') ส่วนสหรัฐฯ รับรองเบกกิ้งโซดาเป็น GRAS โดยไม่จำกัดปริมาณ อย่างไรก็ตามการประเมินนี้เก่ามากและแทบไม่มีข้อมูลพิษวิทยาสมัยใหม่ อันตรายที่เคยพบในคนมาจากการกินเบกกิ้งโซดาปริมาณมากเป็นยาแก้ท้องอืดเอง ไม่ใช่จากการใช้เป็นผงฟูในอาหาร[4,5]
กฎหมายรายประเทศ
พบในสินค้าไทย 570 รายการ
ข้อมูลสินค้า: Open Food Facts (ODbL) · รายการจากฉลากที่ผู้ใช้ OFF บันทึก ไม่ครบทุกสินค้าในตลาด
สารที่เกี่ยวข้อง
แหล่งข้อมูลและหมายเหตุ
แสดงแหล่งข้อมูลทั้ง 20 รายการ
- [1]Regulation (EC) No 1333/2008 Annex II · ข้อมูล ณ
- [2]ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 468/2568 · ข้อมูล ณ
- [3]21 CFR 73.85; 21 CFR 173.385; 21 CFR 178.1010; 21 CFR 184.1736 · ข้อมูล ณ
- [4]21 CFR 184.1736 Sodium bicarbonate (GRAS affirmation)
- [5]JECFA toxicological evaluation (9th/10th meetings): carbonates, hydroxides and oxides incl. sodium and potassium hydroxide · 1967
- [6]Bicarbonate supplementation slows progression of CKD and improves nutritional status · 2009
- [7]Sodium bicarbonate to improve physical function in patients over 60 years with advanced chronic kidney disease: the BiCARB RCT · 2020
- [8]Baking soda misuse as a home remedy: case experience of the California Poison Control System · 2014
- [9]Sodium bicarbonate and sodium chloride: effects on blood pressure and electrolyte homeostasis in normal and hypertensive man · 1990
- [10]"Salt-sensitive" essential hypertension in men. Is the sodium ion alone important? · 1987
- [11]Food additive emulsifiers and cancer risk: Results from the French prospective NutriNet-Santé cohort. · 2024
- [12]Peer review of the pesticide risk assessment of the active substance sodium hydrogen carbonate · 2018
- [13]Scientific Opinion on the safety evaluation of the active substances citric acid (E330) and sodium hydrogen carbonate (E500ii), used as carbon dioxide generators, together with liquid absorbers cellulose and polyacrylic acid sodium salt crosslinked, in active food contact materials. · 2013
- [14]JECFA evaluation of BAKING SODA · 1965
- [15]JECFA evaluation of SODIUM BICARBONATE · 1965
- [16]JECFA evaluation of SODIUM HYDROGEN CARBONATE · 1965
- [17]JECFA evaluation of BICARBONATE OF SODA · 1965
- [18]PubMed: number of studies found and the most relevant papers · ข้อมูล ณ
- [19]Open Food Facts: products and their ingredients · ข้อมูล ณ
- [20]FDA: Sodium in Your Diet · 2024