พิษเฉียบพลันเมื่อได้รับมาก
14 ข้อค้นพบ จากงานวิจัยที่ศึกษาสาร 13 ตัว
สารอื่นยังไม่มีข้อค้นพบเรื่องนี้ในฐานข้อมูล ซึ่งไม่ได้แปลว่าไม่มีผล · อัปเดต
ข้อมูลเพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
สรุปตามสถานะของหลักฐาน
| สถานะ | ทิศทาง | สารและสิ่งที่ศึกษา |
|---|---|---|
| สรุปแล้ว | −อันตราย |
|
| เริ่มมีสัญญาณ | −อันตราย |
|
| ถูกหักล้าง | −อันตราย |
|
ข้อค้นพบ
14 ข้อ- 1
ได้รับสารจากการกินเบกกิ้งโซดาทีละช้อน เช่น เป็นยาลดกรด ไม่ใช่ปริมาณในผงฟู
จากผู้ป่วยมีอาการ 192 รายที่ใช้เบกกิ้งโซดาผิดวิธีและแจ้งศูนย์พิษวิทยาแคลิฟอร์เนีย ส่วนใหญ่ (60%) กินเป็นยาลดกรด บางส่วนกินเพื่อหวังหลบการตรวจสารเสพติดในปัสสาวะ กว่าครึ่งต้องพบแพทย์ และ 12 รายต้องนอนโรงพยาบาลด้วยเกลือแร่ผิดปกติ ภาวะเลือดเป็นด่าง หรือการหายใจถูกกด ผู้วิจัยชี้ว่ากลุ่มเสี่ยงสูงคือคนที่กินยาลดกรดเป็นประจำ หญิงตั้งครรภ์ และเด็กเล็ก ทั้งนี้เป็นปริมาณระดับช้อนชาที่ใช้เป็นยาเอง ซึ่งสูงกว่าปริมาณที่ใช้เป็นผงฟูในขนมมาก[9]
- 2
ได้รับสารจากยาที่ใช้โพรพิลีนไกลคอลเป็นตัวทำละลายในขนาดสูง ไม่ใช่จากอาหาร
พิษจากโพรพิลีนไกลคอล เช่น กดระบบประสาท ชัก เลือดเข้มข้นผิดปกติ เลือดเป็นกรดจากแลคเตต เม็ดเลือดแดงแตก และหัวใจเต้นผิดจังหวะ มีรายงานเมื่อได้รับยาที่ใช้สารนี้เป็นตัวทำละลายในขนาดสูงหรือนาน หรือทาครีมบนแผลไฟไหม้บริเวณกว้าง ทารกและผู้ที่ไตหรือตับวายเสี่ยงที่สุดเพราะกำจัดได้ช้า ในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดของเดนมาร์ก 70% ของใบสั่งยาที่มีโพรพิลีนไกลคอลเกินเกณฑ์ 50 มก./กก./วันของ EMA จากยาตัวเดียว ส่วนปริมาณที่ติดมากับอาหารต่ำกว่ามาก[7,8]
- 3
JECFA แนะนำว่าไม่ควรเติมกรดแลคติกและกรดมาลิกชนิด D หรือ DL ในอาหารทารกเล็ก (ยกเว้นเพื่อการรักษา) เพราะทารกที่กินนมผสมที่มีกรด DL-แลคติก 0.35% ขับ D-แลคเตตออกทางปัสสาวะมากผิดปกติ และบางรายเกิดภาวะเลือดเป็นกรด น้ำหนักลด ท้องเสีย ซึ่งหายเมื่อหยุด กฎ GRAS ของสหรัฐฯ ก็ไม่อนุญาตให้ใช้กรดแลคติกในอาหารทารกและนมผงทารก และไม่ให้ใช้กรดมาลิกในอาหารเด็กอ่อน ความสามารถจำกัดของทารกในการจัดการ D-แลคเตตยังเป็นประเด็นที่ถูกยกขึ้นกับโพรไบโอติกบางสายพันธุ์ด้วย[6,7,8,9,10]
- 4
ได้รับสารจากการกินครีมออฟทาร์ทาร์ทีละหลายช้อน เช่น เพื่อล้างลำไส้ ไม่ใช่ปริมาณในอาหาร
การกลืนครีมออฟทาร์ทาร์ (โพแทสเซียมไบทาร์เทรต) ปริมาณมาก เช่น เพื่อ 'ล้างลำไส้' ทำให้เกิดโพแทสเซียมในเลือดสูงจนเป็นอันตรายถึงชีวิต ผู้ป่วย 2 รายมีโพแทสเซียมในเลือดเกิน 8 มิลลิโมล/ลิตรพร้อมคลื่นหัวใจผิดปกติ และรอดหลังได้รับการรักษา และรายงานจากออสเตรเลียปี 2025 พบภาวะหัวใจหยุดเต้นจากโพแทสเซียมสูง คำแนะนำทางออนไลน์ที่ชวนกินเพื่อ 'ล้างพิษ' หรือช่วยเลิกบุหรี่ยิ่งเพิ่มความเสี่ยง[4,5]
- 5
รายงานเด็กสุขภาพดี 21 คน (อายุมัธยฐาน 3 ปีครึ่ง) พบว่าเกือบทุกคนป่วยภายในหนึ่งชั่วโมงหลังดื่มน้ำแข็งเกล็ดปั่น (slush) โดยมีอาการซึมหรือหมดสติ น้ำตาลในเลือดต่ำ เลือดเป็นกรดจากแลคเตต ไตรกลีเซอไรด์สูงเทียม และโพแทสเซียมต่ำ คล้ายโรคพันธุกรรมเมตาบอลิก ตรวจพบกลีเซอรอลในปัสสาวะทุกราย ตรวจไม่พบโรคเมตาบอลิกแฝง และเด็กที่เลิกดื่มแล้วไม่กลับเป็นซ้ำ[7,8]
- 6
สำนักงานมาตรฐานอาหารสหราชอาณาจักร (FSA) แนะนำครั้งแรกในปี 2023 ว่าน้ำแข็งเกล็ดปั่นที่มีกลีเซอรอลไม่เหมาะกับเด็กอายุ 4 ปีลงไป หลังพบเด็กต้องนอนโรงพยาบาลยืนยันแล้ว 9 ราย (ราว 1 ต่อ 10 ล้านแก้ว) และประเมินใหม่โดยใช้น้ำหนักตัวเด็กที่ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย จึงเข้มงวดขึ้นในเดือนกรกฎาคม 2025 ว่าเด็กต่ำกว่า 7 ปีไม่ควรดื่มเลย และเด็กต่ำกว่า 10 ปีดื่มได้ไม่เกินวันละหนึ่งแก้ว 350 มล. ส่วน EFSA (2026) กำหนดค่าอ้างอิงการได้รับเฉียบพลัน 125 มก./กก. ต่อครั้ง และพบว่าน้ำแข็งเกล็ดปั่นแก้วเดียวเกินค่านี้ในทุกกลุ่มอายุ จึงแนะนำให้กำหนดเพดานกลีเซอรอลในเครื่องดื่ม[9,10,11]
- 7
มีรายงานผู้เสียชีวิตจากการสำลักติดคอ ส่วนใหญ่เป็นเด็กและบางรายเป็นผู้สูงอายุ หลังกินเยลลี่ถ้วยจิ๋วที่ทำจากบุก ซึ่งเนื้อแน่นและไม่ละลายในลำคอ สหภาพยุโรปจึงห้ามใช้ E425 ในขนมเยลลี่เพราะเสี่ยงสำลัก (Directive 2003/52/EC) และ EFSA ออกความเห็นปี 2004 เรื่องสารก่อเจลในเยลลี่ถ้วยจิ๋ว รายงานประเมินใหม่ของ EFSA ปี 2017 ก็ย้ำข้อมูลนี้[6,7]
- 8
ได้รับสารจากเม็ดกลูโคแมนแนนแบบแห้งที่กินเป็นอาหารเสริม ไม่ใช่จากบุกที่ใช้ทำให้อาหารข้น
มีรายงานผู้ป่วยหลอดอาหารอุดตันหลังกลืนเม็ดกลูโคแมนแนนแบบแห้งที่ใช้ลดน้ำหนัก เพราะพองตัวเร็วมากเมื่อโดนน้ำ หนึ่งในนั้นเป็นผู้หญิงที่มีพังผืดในหลอดอาหารและเกิดการอุดตันแบบล่าช้าจากผลิตภัณฑ์กลูโคแมนแนนที่ซื้อเองได้ EFSA (2017) อ้างถึงกรณีเหล่านี้และระบุว่าเสี่ยงที่สุดเมื่อกินโดยดื่มน้ำไม่พอ[7,8,9]
- 9
ได้รับสารจากการกินเบกกิ้งโซดาทีละช้อน เช่น เป็นยาลดกรด ไม่ใช่ปริมาณในผงฟู
อันตรายต่อคนจากคาร์บอเนตมีบันทึกเฉพาะในขนาดที่ใช้เป็นยาเอง จากผู้ป่วยมีอาการ 192 รายที่ใช้เบกกิ้งโซดา (โซเดียมไบคาร์บอเนต) ผิดวิธีและแจ้งศูนย์พิษวิทยาแคลิฟอร์เนีย ส่วนใหญ่ใช้เป็นยาลดกรด และ 12 รายต้องนอนโรงพยาบาลด้วยเกลือแร่ผิดปกติหรือภาวะเลือดเป็นด่าง ปริมาณที่ใช้เป็นผงฟูในอาหารต่ำกว่านี้มาก[4]
- 10
ได้รับสารจากการกลืนโซดาไฟเข้มข้นในผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด ไม่ใช่จากที่ใช้ในอาหาร
โซดาไฟเข้มข้นเป็นสาเหตุสำคัญของการบาดเจ็บรุนแรงจากสารกัดกร่อน จากเด็ก 311 รายที่กลืนสารกัดกร่อน ผลิตภัณฑ์ล้างท่อที่มีโซดาไฟเป็นกลุ่มที่ทำให้หลอดอาหารและกระเพาะบาดเจ็บรุนแรงที่สุด บางรายเกิดหลอดอาหารตีบที่ต้องขยายหรือผ่าตัด ข้อมูลศูนย์พิษวิทยาสหราชอาณาจักรเรื่องน้ำยาล้างเตาอบ (96% มีโซเดียมและ/หรือโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์) พบการกลืน 285 ราย โดย 182 รายเกิดจากกินอาหารที่ปนเปื้อนน้ำยาล้างเตาอบ ส่วนใหญ่มีอาการเล็กน้อย อันตรายนี้มาจากผลิตภัณฑ์เคมีในบ้านหรือสารเข้มข้น ไม่ใช่จากการใช้ในอาหารที่ถูกทำให้เป็นกลางแล้ว[5,6]
- 11
ได้รับสารจากการดื่มสารละลายโพแทสเซียมไอโอเดตเข้มข้นเกินขนาด ไม่ใช่จากเกลือเสริมไอโอดีน
ผู้ใหญ่ 5 รายที่ดื่มสารละลายโพแทสเซียมไอโอเดตขนาด 187–470 มก./กก.น้ำหนักตัว สูญเสียการมองเห็นภายใน 2–12 ชั่วโมง เพราะชั้นเซลล์เม็ดสีและเซลล์รับแสงของจอประสาทตาถูกทำลาย และการมองเห็นฟื้นบางส่วนใน 3 เดือน บทความทบทวนด้านพิษวิทยาระบุว่าพิษต่อตาในคนเกิดหลังได้รับราว 600–1,200 มก.ต่อคนเท่านั้น ซึ่งมากกว่าไอโอเดตที่ได้จากเกลือเสริมไอโอดีน (ไม่เกินราว 1.7 มก./วัน) หลายร้อยเท่า[4,8]
- 12
ไนโตรเจนเหลวที่ราดใส่ขนมหรือเครื่องดื่มหน้าร้าน (เช่น ขนมพ่นควัน 'dragon's breath' ค็อกเทลหรือไอศกรีมควัน) ทำให้กระเพาะทะลุได้เมื่อกลืนของเหลวที่ยังระเหยไม่หมด เพราะมันขยายตัวเป็นก๊าซอย่างรวดเร็ว (บาดเจ็บจากแรงดัน) มีเด็กหญิงอายุ 9 ขวบต้องผ่าตัดหลังกินขนมพ่นควัน และ FDA สหรัฐฯ ออกคำเตือนผู้บริโภคในปี 2018 ส่วนก๊าซไนโตรเจนที่ใช้อัดในถุงอาหารสำเร็จรูปไม่เกี่ยวข้อง[5,6]
- 13
มีรายงานผู้ป่วยได้รับพิษรุนแรงหลังกินผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ใช้โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์เป็นแหล่งโพแทสเซียมเพียงอย่างเดียว เมื่อละลายน้ำจะได้เครื่องดื่มที่เป็นด่างสูงและกัดกร่อน ผู้เขียนซึ่งเป็นเภสัชกรเห็นว่าโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ไม่เหมาะเป็นแหล่งสารอาหารในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ควรใช้โพแทสเซียมรูปแบบอื่นที่เสี่ยงน้อยกว่า และเรียกร้องให้หน่วยงานกำกับดูแลใกล้ชิดขึ้น[6]
- 14
ความกังวลยอดนิยมว่า 'เกลือมีไซยาไนด์' ไม่มีหลักฐานสนับสนุน เพราะในเฟอร์โรไซยาไนด์ หมู่ไซยาไนด์ยึดติดกับเหล็กแน่นมาก ผู้ป่วยรายหนึ่งที่ดื่มสารละลายโพแทสเซียมเฟอร์โรไซยาไนด์ไม่มีอาการพิษเลย ค่าไซยาไนด์ในเลือดที่ดูสูงเกิดจากกรดแก่ที่ใช้ในวิธีตรวจทางแล็บซึ่งไปปลดไซยาไนด์ออกมาเอง EFSA ระบุว่าอวัยวะเป้าหมายคือไต ไม่ใช่การปล่อยไซยาไนด์[4,5]